10 DE LANGUAGE

Viết bởi: Thomas Frank
Tháng 11, 2018
Nguồn: https://collegeinfogeek.com/spaced-repetition-memory-technique/

Tôi chỉ nói ra điều mà tất cả chúng ta đang nghĩ: việc học chiếm quá nhiều thời gian.

Một ngày có 24 giờ, và một cách rất tự nhiên, bạn muốn được ngủ nhiều nhất, hay có thể vẽ nhăng nhít cái gì đó. Để đạt được mục đích đó, bạn cần tìm ra một phương pháp giúp bạn dành ít thời gian cho việc học hơn dù vẫn phải “ngốn” cùng một lượng thông tin đó.

Và đây là giải pháp: tạo khoảng cách cho việc học. Bằng cách chèn những khoảng nghỉ vào giữa các lần ôn tập, bạn có thể nhớ nhiều hơn – ngay cả khi bạn dành ít giờ để học hơn.

Nó được gọi là ‘kỹ thuật Lặp lại Ngắt quãng‘ (spaced repetition), và nó có thể là kỹ thuật hiệu quả nhất hiện nay cho việc nâng cao khả năng ghi nhớ của não bộ.

Hôm nay chúng ta sẽ đi sâu vào tìm hiểu tại sao nó mạnh mẽ như thế, và tôi sẽ chỉ cho bạn cách để sử dụng nó – cả với flashcards giấy và với apps. Tôi sẽ cho bạn thấy việc chèn các khoảng thời gian một cách khoa học sẽ giúp bạn nhớ nhiều thông tin nhất.

Nhưng đầu tiên, hãy cùng xem lịch sử đằng sau kỹ thuật này.

Spaced repetition thúc đẩy một hiện tượng gọi là ‘hiệu ứng giãn thời gian’ (spacing effect), nó miêu tả cách não bộ của chúng ta học hiệu quả hơn khi ta nới lỏng thời gian ôn tập ra.

Pierce J. Howard, tác giả của cuốn sách mà tôi luôn đem theo khi đi cà phê – The Owner’s Manual for the Brain (Hướng dẫn sử dụng não bộ) – giải thích là:

“Các công việc liên quan đến các chức năng thần kinh cao cấp, ví dụ như phân tích và tổng hợp, cần có thời gian để các kết nối thần kinh mới được vững chắc. Khi không có đủ thời gian giãn cách cho việc ôn tập thì việc tiếp nạp cái mới sẽ đẩy những cái cũ đi xa.”

Bạn có thể hình dung việc học giống như việc xây một bức tường gạch; nếu bạn xếp các viên gạch lên quá nhanh mà không để lớp vữa giữa các lớp gạch cứng lại, thì sau cùng bạn sẽ không có một bức tường đẹp và chắc. Tạo khoảng cách cho việc học của bạn cho phép “lớp vữa tinh thần” có thời gian để khô ráo.

Thực ra, bất cứ loại thông tin nào cũng được hưởng lợi từ phương pháp giãn cách thời gian này – nó là cái gì đó mà chúng ta đã biết từ cái hồi khoa học bộ nhớ ra đời cách đây hơn 130 năm.

Quay về cuối những năm 1880, một nhà nhà tâm lý học tên là Herman Ebbinghaus đã trở thành người đầu tiên giải quyết việc phân tích bộ nhớ một cách có hệ thống, và ông ấy đã làm điều này bằng cách dành nhiều năm để ghi nhớ các danh sách âm tiết vô nghĩa mà ông ấy đã tạo ra.

Bằng cách ghi chú lại một cách tỉ mỉ kết quả của mình – mỗi danh sách học bao nhiêu lần, khoảng thời gian giữa các lần, và ông ấy có thể nhớ bao nhiêu – Ebbinghaus đã có thể lập ra một biểu đồ về việc “phân rã” theo thời gian của trí nhớ. Ông ấy biểu diễn tốc độ “phân rã” này trên một biểu đồ gọi là ‘Đường cong của sự lãng quên’ (The Forgetting Curve).

‘The Forgetting Curve’ đã ảnh hưởng đáng kinh ngạc đến lĩnh vực khoa học bộ nhớ, nhưng nó cũng hơi sai hướng một chút. Nó ủng hộ cho ý tưởng ký ức đơn giản biến mất theo thời gian. Nhưng sự thật thì hơi phức tạp hơn một chút.

Ví dụ: Tại sao chúng ta đôi khi nhớ những thứ rất là “trần tục” – những con đường cũ, một vài cuộc trò chuyện ngẫu nhiên – những thứ mà chúng ta đã không nghĩ đến trong rất rất nhiều năm?

Một thuyết mới về sự lãng quên (Theory of Forgetting)

Trong cuốn sách “Chúng ta học thế nào” (How We Learn), tác giả Benedict Carey miêu tả một thuyết mới về việc không sử dụng (ông ấy gọi là thuyết “Quên để học” (Forget to Learn)), cái này giải thích rõ hơn về tại sao những ký ức dường như bị dính vào ở đâu đó, ngay cả khi nhiều thứ khác dường như đã đi vào lãng quên.

Nguyên tắc thứ nhất của thuyết này là ký ức có hai “sức mạnh” khác nhau – sức mạnh lưu trữ (storage strength) và sức mạnh truy hồi (retrieval strength).

• Storage strength không phai mờ theo năm tháng. Một khi thông tin đã được thu nhận và não bộ cho rằng nó đã đáp ứng một số ngưỡng quan trọng, nó sẽ được lưu trữ. Storage strength chỉ có thể tăng lên thông qua việc lặp lại và sử dụng nhiều lần.
• Retrieval strength – khả năng “truy cập” bộ nhớ – có phai mờ. Nó luôn thay đổi, không vững mạnh như storage strength, và cần thường xuyên “bảo trì.”

Và kết quả là, “việc quên” là một “vấn đề về khả năng tiếp cận.” Ký ức tồn tại trong bộ lưu trữ, nhưng bạn không thể tìm thấy nó.

Để cho thuyết này dễ hiểu hơn, tôi minh họa bộ não chúng ta như một cái thư viện khổng lồ.

Tôi có rất nhiều không gian trên kệ, và khi tôi thêm một cuốn sách mới, tôi có thể chắc chắn rằng nó sẽ mãi ở đó. Thư viện của tôi như Svalbard Seed Vault – ngân hàng hạt giống được bảo mật – của sách; sẽ không có bất kỳ tên trộm nào có thể vào, thiết bị kiểm soát nhiệt độ luôn vận hành, và hệ thống thống thông gió được kiểm soát bởi những chú bọ ngựa được huấn luyện để tấn công bất kỳ loài sâu bướm, mối mọt lén lút nào.

Tuy nhiên, với một kích thước đồ sộ như vậy, sẽ cần rất nhiều sự quan tâm và cập nhật bảng danh mục để nó luôn hữu ích. Theo thời gian, mọi thứ sẽ trở nên lộn xộn và ít hữu dụng hơn trừ khi tôi luôn giữ nó ngăn nắp, nếu không thì tôi sẽ không thể tìm ra bất cứ cuốn sách nào nữa.

Mặc dù vậy, cũng không cần phải quá hăng hái làm việc bảo trì đó. Cũng như mọi chu trình bảo dưỡng khác, sẽ có một thời điểm mà tôi phải nói “xong rồi” và không thể làm tốt hơn nữa. Sau đó, tôi chờ cho mọi thứ “suy tàn” và bắt đầu lộn xộn theo thời gian, và tôi lại quay trở lại để dọn dẹp chúng.

Đây là nguyên lý thứ hai của thuyết “Quên để học”: Retrieval strength (sức mạnh truy hồi) càng giảm, khả năng ghi nhớ khi học lại càng cao. Carey nói:

“Một số ‘sự cố’ phải xảy ra với chúng ta để tăng cường việc học khi chúng ta xem lại tài liệu. Nếu không quên một chút, bạn sẽ không thấy được bất cứ lợi ích gì từ việc học thêm. Đó là điều làm cho việc học tiếp diễn, giống như việc cơ bắp được luyện tập.”

Robert Bjork, một trong những người đóng góp chính cho sự phát triển của thuyết này, gọi đây là nguyên lý của “sự khó khăn khát khao” (desirable difficulty). Và nó dẫn chúng ta đến gốc rễ của việc tại sao “Spaced repetition” lại hiệu quả như vậy: sử dụng nó giúp bạn tăng tối đa “sự khó khăn khát khao” – và cũng từ đó mà tối đa hóa việc học.

Hóa ra, ngay cả Herman Ebbinghaus cũng đã biết điều này. Trong thời gian nghiên cứu của ông, ông thấy rằng ông có thể đọc thuộc một cách hoàn hảo một danh sách gồm 12 âm tiết vô nghĩa bằng cách lặp đi lặp lại nó 68 lần mỗi ngày, nhưng lần sau là 7 âm tiết.

Tuy nhiên, nếu chỉ với 38 lần lặp lại trong 3 ngày, ông ấy cũng có thể làm được điều đó. Một chu kỳ học dài hơn, nhưng rõ ràng giảm rất nhiều thời lượng thực sự dành cho việc học.

Như Ebbinghaus đã nói:

“Với bất kỳ số lần lặp lại quá lớn nào, thì việc phân chia nó một cách phù hợp theo một khoảng thời lượng rõ ràng thì có lợi hơn nhiều so với việc “nhồi nhét” một lượng khổng lồ ở tại một thời điểm.”

Khoảng cách thời gian Spaced Repetition tốt nhất

Hiển nhiên, chúng ta đâu chỉ muốn một sự phân chia hợp lý… chúng ta muốn sự phân chia tốt nhất. Rốt cuộc thì nếu việc chia khoảng cách cho việc học của bạn giúp ích được, thì phải có một khoảng tối ưu chứ, phải vậy không nè?

Pioth Wozniak – không liên hệ gì đến Woz người đã tạo ra những cái máy tính đầu tiên của của Apple – đã dành hàng tấn thời gian để nghiên cứu câu hỏi này.

Cuối cùng ông ta đã tích hợp những gì ông ấy tìm thấy vào phần mềm spaced repetition máy tính đầu tiên, tên là SuperMemo. Thuật toán để xác định khoảng thời gian của SuperMemo khá là phức tạp, nhưng đây là phiên bản đơn giản, ngắn gọn của một vài khoảng tối ưu đầu tiên của ông ấy :

• Lặp lại lần thứ nhất: 1 ngày
• Lặp lại lần thứ hai: 7 ngày
• Lặp lại lần thứ ba: 16 ngày
• Lặp lại lần thứ tư: 35 ngày

Một nghiên cứu được công bố trong năm 2008 với hơn 1300 đối tượng cũng đã cố gắng trả lời câu hỏi này, nhưng lần này liên quan đến một ngày thi được cho trước. Những gì họ tìm thấy được là khoảng cách tối ưu giữa lần thứ nhất và lần thứ hai tăng lên tuỳ vào thời gian đến ngày thi là bao xa.

Benedict Carey đã giải thích dữ liệu của họ trong ‘Cách chúng ta học’ (How We Learn) và đưa ra những khoảng thời gian tối ưu sau dựa trên những ngày thi khác nhau:

Thời gian thi	khoảng cách so với lần học 1
1 tuần	1-2 ngày
1 tháng	1 tuần
3 tháng	3 tuần
6 tháng	3 tuần
1 năm	1 tháng

Vì vậy, nếu tuần sau bạn có bài kiểm tra thì bạn nên bắt đầu buổi học đầu tiên ngay hôm nay, và buổi ôn tiếp theo là vào ngày mai hoặc ngày mốt. Tôi khuyên bạn nên thêm vào buổi ôn thứ ba vào một ngày trước hôm kiểm tra.

Bạn nên biết là những khoảng thời gian này chỉ là gần đúng – vì với hầu hết mọi thứ trong khoa học não bộ/ký ức, khó để mà đưa ra các lời khuyên chính xác cụ thể cho tất cả mọi người. Tuy nhiên, những con số này không chênh lệch nhiều, và bạn có thể xem xét mà áp dụng khi lên lịch ôn tập cho bài kiểm tra sắp đến.

Bây giờ, như đã nhắc đến một phút trước rằng Piotr Wozniak đã triển khai (và cải tiến) thuật toán của mình trong SuperMemo. Trên thực tế, có nhiều apps áp dụng khoảng lặp lại với những thuật toán rất là phức tạp – tất cả chúng đều được điều chỉnh thường xuyên để ngày càng tốt hơn.

Vậy tóm lại tại sao tôi lại phải nhiều lời về khoảng thời gian ôn tập tối ưu? Ờ thì, vì bạn có thể áp dụng kỹ thuật Spaced Repetition theo cách cổ điển mà – ý là dùng với flash cards.

Hệ thống tương tự Spaced Repetition

Có một số cách để triển khai kỹ thuật Spaced Repetition vào việc học với flashcard, nhưng một trong những cách đơn giản nhất và dễ nhất là sử dụng kỹ thuật Leitner (Leitner system). Và đây là cách nó hoạt động.

Đầu tiên, bạn quyết định số lượng “hộp” mà bạn muốn sử dụng cho hệ thống. Tôi có từ “hộp” trong “…” vì tôi không có hộp nhỏ và tôi chỉ đang dùng những sợi dây thun và những tờ ghi chú được dán nhãn – việc này thực sự làm cho cả hệ thống dễ di chuyển hơn.  

Mỗi hộp đại diện cho 1 khoảng thời gian ôn tập. Trong một hệ thống với 5 hộp thì sự sắp đặt hợp lý sẽ là:

Số thứ tự của cơm	Thời gian lặp
hộp 1	mỗi ngày
hộp 2	ngày có ngày không
hộp 3	1 tuần 1 lần
hộp 4	hai tuần 1 lần
hộp 5	ngay trước 1 ngày.

Lịch trình này gần như tuân theo thuật toán ban đầu được phát triển bởi Piotr Wozniak, mặc dù tôi có thay đổi đôi chút. Thứ nhất, tôi dừng tăng khoảng thời gian 2 tuần để làm hệ thống hoạt động trong thời gian chuẩn bị kiểm tra thực tế. Tất nhiên, bạn hoàn toàn có thể thêm số lượng hộp nếu bạn muốn.  

Thứ hai, tôi đặt ra hộp “retired” cho những thẻ mà bạn đã biết chắc. Nếu bạn đang đi học, có thể bạn rất là bận rộn với nhiều thứ khác như là tìm công việc thực tập và kiếm tiền mua sách, nên tôi nghĩ nó ổn để xem những thẻ đó là “đã biết”- nhưng tôi vẫn nghĩ sẽ tốt hơn nếu xem lại chúng trước khi làm kiểm tra.

Mỗi thẻ sẽ bắt đầu đi từ Hộp 1. Khi bạn nói đúng, nó sẽ được bỏ vào hộp tiếp theo. Nếu bạn nói sai, nó sẽ ở lại Hộp 1 – không quan trọng là nó đã ở đâu. Theo cách này, bạn đảm bảo rằng bạn đang học với cái thứ mà nó thường xuyên thách thức bạn.

Sau khi các hộp của bạn đã được sắp đặt xong, tất cả những gì bạn cần là cài đặt sự kiện định kỳ trên lịch của bạn để bạn biết khi nào học cái hộp nào. Khá đơn giản, phải không?

Nhưng, có thể cách sống “cổ điển” không phù hợp với bạn. Vậy thì, hãy đến với những người anh em yêu máy tính của tôi. Chúng ta chưa thể đăng tải nhận thức của mình và trở thành robot, nhưng ít nhất chúng ta có thể dùng…

Một số ứng dụng Spaced Repetition khuyên dùng

Trên “đấu trường” của phần mềm spaced repetition (SRS) có hàng tấn ứng cử viên bao gồm SuperMemo như đã nhắc đến ở trên.

Tuy nhiên, phổ biến nhất hiện nay có lẽ là Anki. Anki phổ biến vì nhiều lý do; nó có một cộng đồng lớn và mọi người chia sẻ với nhau (nhưng việc tự tạo sẽ giúp bạn học tốt hơn), nó hoàn toàn linh hoạt, và nó là một ứng dụng miễn phí (với 1 chú ý) hầu như cho mọi nền tảng bao gồm: Windows, OS X, Linus, iPhone, Android. Nó cũng có trang web, bạn có thể học trực tiếp từ trình duyệt.

Điểm đáng chú ý là đối với dòng iPhone thì nó sẽ tính phí $25, rất có thể đây là cách mà họ để cho mọi người hỗ trợ chương trình này vì nó đã miễn phí cho những “thằng” khác. Tuy nhiên, nếu bạn không có khả năng chi trả cho việc đó (tôi hiểu là nó khá khó chỉ cho 1 ứng dụng), bạn vẫn có thể sử dụng miễn phí bằng trình duyệt Safari trên điện thoại.

Tạo các thẻ rất dễ, và bạn có thể chèn vào khá nhiều loại phương tiện truyền thông (media) mà bạn thích – điều này thật là tuyệt vời, vì chèn hình ảnh vào giúp ích cho việc tăng khả năng ghi nhớ.

Tuy nhiên, tính năng quan trọng nhất là khả năng đánh giá câu trả lời của bạn dựa trên độ khó khi bạn học. Sau khi bạn lật thẻ, bạn có thể để cho chương trình biết độ khó của câu trả lời.

Nếu bạn làm sai ngay, bạn sẽ gặp lại nó trong cùng phần học cho đến khi bạn làm đúng. Nếu bạn làm đúng nhưng mất khá nhiều công sức để nhớ, bạn có thể nói với Anki và nó sẽ làm cho cái thẻ đó xuất hiện lại thường hơn. Ngược lại, những thẻ dễ nhớ sẽ không xuất hiện trong một khoảng thời gian lâu hơn.

Hệ thống xếp hạng các câu trả lời này thật sự giúp bạn tận dụng tối đa hai lợi ích chính của Spaced repetition:

• Tối đa hóa việc cải tiến việc học thông qua hiệu ứng giãn cách
• Việc học hiệu quả hơn bởi không mất thời gian cho những thẻ bạn đã biết rõ

Tuy vậy, cũng có rất nhiều lựa chọn khác thay cho Anki. Ứng dụng TinyCards, tôi đã giới thiệu ở video trước, được tạo bởi nhóm đã làm ứng dụng để học ngôn ngữ Duolingo.

TinyCards đơn giản hơn, và nói thật, đẹp hơn Anki. Theo quan điểm cá nhân, tôi thấy giao diện của nó thật tuyệt vời – tạo các thẻ rất dễ và nhanh, và trải nghiệm học với chúng cũng rất tuyệt. Bây giờ TinyCards chỉ dành cho iPhone, nhưng nhóm đó đang làm cho nó tương thích với Android.

Ngoài ra trên iPhone còn có Flashcards Deluxe, tôi nghe nói, đây có thể là ứng dụng Flashcard tốt nhất trên iOS (cũng như Android). So với TinyCards, nó chắc chắn có đầy đủ tính năng và tuỳ biến hơn.

Một số ứng dụng khác hỗ trợ Spaced Repetition

• Memrise
• SuperMemo
• NimbleNotes 
• Mnemosyne
• Eidetic
• Quizlet 

Nếu bạn không biết bắt đầu từ đâu và chỉ muốn một lời chuyên thì tôi sẽ nói là cá nhân tôi luôn dùng Anki và tôi thật sự thích nó. Nếu bạn có iPhone, tôi cũng khuyên bạn dùng thử TinyCards nếu bạn thích sự đơn giản và không muốn sử dụng AnkiWeb hay trả tiền cho ứng dụng.

Tất cả chúng ta đều muốn có thể nhanh chóng nói được một ngôn ngữ (nào đó). Nhưng thật không may, chúng ta thường rơi vào những cái bẫy và thấy rằng đang lãng phí thời gian và không có kết quả. Tôi quyết định viết bài này để đưa ra cho các bạn một chiến lược để có được cuộc trò chuyện đầu tiên trong 5 phút chỉ sau 7 ngày học, chỉ có một điều kiện đó phải là 7 ngày liên tục.

Tôi tên là Tom và tôi rất đam mê học ngôn ngữ. Tôi nói tiếng Anh, tiếng Đức, tiếng Nga và đang học tiếng Thổ Nhĩ Kỳ. Tôi đã trải nghiệm các kỹ thuật học cấp tốc với nhiều ngôn ngữ khác nhau (tiếng Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Quang Thoại, Hungary…) và sau nhiều năm tôi đã “tinh luyện” được một phương pháp để bắt đầu một ngôn ngữ “nhanh thần tốc.”

Tôi chắc rằng bất cứ ai đều có thể bắt đầu và thực hiện một cuộc trò chuyện trong 5 phút chỉ sau 1 tuần học. Chỉ cần tập trung vào những gì thật sự quan trọng và đặt phần còn lại qua một bên.

Nhưng trước tiên, tại sao chúng ta muốn có một cuộc nói chuyện nhanh như vậy khi mới học ngôn ngữ?

Trong suốt những năm học ngôn ngữ và đồng hành cùng những người học khác, tôi nhận ra một điều: nói (ngôn ngữ) đó là cách tốt nhất để nhanh tiến bộ. Hãy nghĩ về điều đó, nó khá là logic: Cách tốt nhất để luyện nói… là nói!

Chúng ta thường có xu hướng trì hoãn cuộc nói chuyện đầu tiên càng trễ càng tốt. Điều này hoàn toàn dễ hiểu! Trong thực tế, chúng ta luôn cảm thấy không sẵn sàng, chúng ta sợ. Nhưng sự thật là một khi vượt qua được những cuộc trò chuyện đầu tiên, nó sẽ tạo cho chúng ta rất nhiều động lực để chúng ta thực sự muốn tiếp tục.

Trong bài viết này, tôi trình bày chi tiết theo từng ngày để có được cuộc trò chuyện đầu tiên khi học một ngôn ngữ mới chỉ trong 7 ngày. Tất cả mọi thứ được làm cho đơn giản và tập trung vào các yếu tố cần thiết. Ngay sau ngày thứ 7, bạn sẽ sẵn sàng và tự tin cho một cuộc trò chuyện trong 5 phút.

Ngày thứ nhất. Giải mã ngữ âm và bảng chữ cái của ngôn ngữ đó

Để hiểu và được hiểu, bạn cần phải nhận ra và tạo ra âm thanh của ngôn ngữ đó. Ngữ âm học là môn học nghiên cứu về thanh điệu trong một ngôn ngữ.

Vậy thì làm sao học ngữ âm của một ngôn ngữ mới? Làm sao học phát âm một cách chính xác và phân biệt rõ ràng với những âm thanh mà chúng ta nghe thấy?

Điều đầu tiên mà tôi khuyên bạn nên làm là hãy xem Wikipedia. Nhập tên ngôn ngữ đó + “ngữ âm” (tiếng pháp: phonétique hay tiếng anh: phonetics) (tôi khuyên bạn nên tìm bằng tiếng anh để có nhiều thông tin hơn), tìm và xem các đặc điểm của ngôn ngữ đó. Mục đích của việc tìm kiếm này là để xác định cái nào dễ, cái nào khó và cái nào là cần thiết.

Mục tiêu của chúng ta không phải là để có được một sự phát âm hoàn hảo ngay từ ngày đầu tiên. Mục tiêu của chúng ta sẽ là làm gọn lại những trường hợp để giúp ta nhận ra âm thanh của ngôn ngữ đó một cách tốt nhất và để nói mà người ta hiểu được.

• Hệ thống chữ viết có khác nhau không?
• Nếu có thì nó có bảng chữ cái không?
• Nếu có thì nó là tiếng la-tinh hay sử dụng một hệ thống chữ viết khác?
• Nếu đó là tiếng la-tinh thì âm thanh được gắn cho mỗi chữ là gì? Chúng có giống như trong các ngôn ngữ mà ta đã biết không?
• Nếu bảng chữ cái không phải là tiếng la-tinh, có cách nào để viết nó bằng chữ la-tinh không (chữ phiên âm)?
• Nếu nó không phải là một bảng chữ cái (như trường hợp của tiếng Trung Quốc) thì liệu có một hệ thống viết ngữ âm của ngôn ngữ mà ta có thể sử dụng (ví dụ: pinyin)
• Đặc điểm ngữ âm của ngôn ngữ đó là gì?
• Nó có thanh điệu không?
• Nó có cách đặc biệt để nhấn nhá các từ không?
• Những âm thanh nào gần với những ngôn ngữ mà ta đã biết (xem các ngữ âm tương đương trên Wikipedia)
• Những âm nào là mới?
• Làm thế nào để thực hành những âm này?
• Có kỹ thuật nào để phát âm tốt không?
• Những lỗi ngữ âm thường gặp khi học ngôn ngữ này là gì?

Đối diện với một vài thứ mới và khó trong ngôn ngữ đó, ví dụ như sự hiện diện của các thanh điệu (tiếng trung quốc, tiếng quảng đông, tiếng Thái… ) trọng âm (tiếng nga) hoặc các nguyên âm có cách phát âm lạ (nhiều ngôn ngữ), hãy tìm hiểu xem liệu bạn có được phép làm sai những đặc tính này ngay từ khi mới bắt đầu không.

Ví dụ, nói một câu không có thanh điệu thì dễ hiểu hơn nói một từ đơn. Vì vậy, bạn có thể bù đắp cho việc khó phát âm thanh điệu bằng cách làm một câu đúng. Trong tiếng Nga, hoàn toàn không sử dụng trọng âm cho nên phát âm như thể không có nguyên âm nào được nhấn có thể là một “cú lừa” để tồn tại tạm thời, và nó cũng sẽ giúp cho bạn có một giọng Mosco nhẹ.

Mẹo/Lời khuyên: Cẩn thận với bảng chữ cái, đặc biệt là tiếng la-tinh (ví dụ tiếng Pháp)! Ngay cả khi sử dụng cùng bảng chữ cái, các chữ cái không cùng cách phát âm. Nhiệm vụ của người mới bắt đầu là không đọc khi mà chưa nghe trước, để không hình thành thói quen xấu là đọc giống tiếng mẹ đẻ. Ví dụ, chữ cái “c” đọc là “k” hay “s” trong tiếng Pháp đôi khi là /θ/ “th” trong tiếng Tây Ban Nha, “tch” trong tiếng Romania, “ts” trong tiếng Estonia, “dj” trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ…

Một mẹo khác: Hãy suy nghĩ về việc học một chút về cách bảng ngữ âm quốc tế hoạt động. Ngay cả khi nó hơi đáng sợ lúc đầu, chúng ta có thể nhanh chóng xác định cách phát âm những từ đã nghe và xem cách chúng được viết trong bảng phiên âm quốc tế. Điều này sẽ giúp ích rất nhiều!

Ngày 2. “Giải phẩu” cấu trúc ngữ pháp

Vào ngày thứ hai, chúng ta sẽ bắt đầu phân tích ngữ pháp của ngôn ngữ mà ta học. “Giã mã” cấu trúc ngữ phát sẽ giúp bạn xác định những đặc điểm của ngôn ngữ đó (sự biến cách, giống từ, từ số nhiều, phủ định) và để sử dụng ngôn ngữ dễ dàng hơn.

Để “giải mã” cấu trúc ngôn ngữ, chúng ta sẽ phân tích một số câu dịch.
Những câu này sẽ giúp chúng ta thấy rõ sự hiện hiện của những sự biến cách, các loại từ, hợp giống hợp số của động từ…

Đây là một ví dụ với những câu để so sánh giữa 5 ngôn ngữ

Français	Russe	Russe translitéra-tion	Portugais	Manda- rin	Pinyin
Le chat mange la souris (Con mèo ăn con chuột)	Кот ест мышь	Kot est mysh’	O gato come o ratos	貓吃老鼠	māo chī lǎo shǔ
Je vois le chat (Tôi thấy con mèo)	Я вижу кота	Ja vizhu kota	Eu vejo o gato	我看見貓	wǒ kàn jiàn māo
Le chat me voit (con mèo thấy tôi)	Кот меня видит	Kot menja vidit	O gato consegue ver-me	貓看見我	māo kàn jiàn wǒ
Les chats mangent les souris (những con mèo ăn những con chuột)	Кошки едят мышей	Koshki edjat myshej	Os gatos comem os ratos	貓吃老鼠	māo chī lǎo shǔ
Est-ce que tu vois le chat ? (bạn có thấy con mèo không?)	Видишь кота?	Vidish’ kota?	Consegues ver o gato?	你看得見貓嗎？	nǐ kàn dé jiàn māo mǎ
Je ne vois pas le chat (Tôi không thấy con mèo)	Я не вижу кота	Ja ne vizhu kota	Eu não vejo o gato	我看不見貓	wǒ kàn bú jiàn māo
Elle donne la souris au chat. (cô ấy đưa con chuột cho con mèo)	Она дает котy мышь	Ona daet koty mysh’	Ela dá o rato ao gato	她把老鼠給貓	tā bǎ lǎo shǔ gěi māo
C’est la souris du chat (Đây là con chuột của con mèo)	Эта мышь кота	Jeta mysh’ kota	É o rato do gato	牠是貓的老鼠	tā shì māo de lǎo shǔ

Français	Russe	Russe trans-litération	Portugais	Mandarin	Pinyin
Il la mange (anh ấy ăn nó)	Oн её ест	On ejo est	Ele come-a	他吃牠	tā chī tā
Je le vois (tôi thấy nó)	Я вижу	Ja vizhu	Eu vejo-o	我看見牠	wǒ kàn jiàn tā
Ils les mangent (Họ ăn chúng)	Oни их едят	Oni ih edjat eles	Comem-no	牠們吃牠們	tā men chī tā men
Elle la lui donne (cô ấy đưa nó cho anh ấy)	Она ему её дает	Ona emu ejo daet	Ela dá-lhe	她把牠給她	tā bǎ tā gěi tā
Elle est à lui (cô ấy là của anh ấy)	Она эго	Ona jego	Ela é dele	牠是牠的	tā shì tā de
Il est à elle (anh ấy là của cô ấy)	Он её	On ejo	Ele é dela	他是她的	tā shì tā de

Chúng ta cần chú ý điều gì? Làm thế nào mà các câu này giúp chúng ta giải mã cấu trúc ngôn ngữ?

• Đối với tiếng Nga
• Bảng chữ cái rất dễ thương
• Không có mạo từ, như chúng ta thấy ở câu thứ nhất (mèo ăn chuột)
• Từ “mèo” (кот) thay đổi ở câu thứ hai (nó thành кота) khi mà chức năng của nó thay đổi trong câu này. Đó là một ngôn ngữ biến cách.
• Có sự chia động từ vì động từ “ăn” thay đổi tùy vào đó là 1 hay nhiều con mèo ăn (ест, едят)
• Có thể có trường hợp “datif” ý là từ mèo (кот) thay đổi khi con mèo “nhận” con chuột (nó trở thành коту)
• Đối với tiếng Bồ Đào Nha
• Có sự hiện hiện của mạo từ: “o” thay thế cho “le”, có thể dành cho giống đực
• Sự tương đồng mạnh mẽ giữa các từ với tiếng pháp và thậm chí nhiều hơn với tiếng Tây Ban Nha (gato, rato, ver), điều này hình thành suy nghĩ về độ khó của ngôn ngữ này
• Đối với tiếng phổ thông (Trung Quốc)
• Mèo được gọi là māo (điều này biến nó thành từ trung quốc yêu thích mới của tôi. Tại sao người ta gọi mèo là “miaous” trong tiếng pháp?)
• Cũng giống tiếng Bồ Đào Nha, chúng ta thấy rằng các từ không thay đổi chính tả khi chức năng của chúng thay đổi trong câu. Vì vậy, nó không phải là ngôn ngữ biến cách.

Để tạo ra một bảng cấu trúc ngôn ngữ của riêng mình, các bạn có thể dịch các câu nhờ vào giáo viên, một người bản địa hoặc trả một chút tiền cho người phiên dịch (ví dụ, trên trang fiverr.com) hoặc đơn giản hơn là sử dụng Google dịch.

Tôi khuyên bạn nên thử dịch các câu bằng Google Dịch (hoặc một phần mềm khác) bằng cách thay thế từng từ để thấy được sự thay đổi. Bạn sẽ học được rất nhiều thứ về ngữ pháp mà không cần đến các trang lý thuyết khác.

Ngày 3. Tạo một từ điển bỏ túi thô sơ

Trừ khi bạn muốn nói những con mèo mà ăn những con chuột, bạn có nguy cơ bị thiếu tự vựng. Bạn sẽ nhận thấy rằng bạn không cần quá nhiều từ vựng để bắt đầu xoay xở. Trong thực tế, một số tình huống câu rất đơn giản cho phép bạn diễn đạt một cách trôi chảy và chính xác phần lớn thời gian. 

Đây là một số danh sách từ mà bạn phải ưu tiên học trước

Những từ cơ bản cần thiết

bonjour
oui
non
merci
au revoir
s’il vous plaît
pardon

Trạng từ

Các trạng từ thì rất là hữu ích khi bắt đầu một ngôn ngữ vì

• Nó không cần hợp giống hợp số, không biến cách (trái ngược với tính từ)
• Nó cho phép giao tiếp một cách dễ dàng mà không cần phải làm thành câu (ví dụ: “Bạn có nói tiếng Hungary không?” “một chút”)
• Nó mang sắc thái cần thiết

Đây là một số trạng từ mà chúng ta cần biết

Một chút
Còn
Rất
Nhiều
Tốt
Xấu
Hơn
Bây giờ
Ở đây
Ở đó
Trước

Động từ trọng yếu

Một số động từ cho phép “sử dụng” với những động từ khác mà không cần chia động từ sau nó

je veux
je peux
je dois
je vais

(il existe souvent une particule ou un verbe qui permet d’exprimer le futur simplement : werden, will, буду, huì, voy… )

Bốn động từ này cho phép bạn sử dụng với hầu hết các động từ khác mà không cần chia. Chỉ cần them động từ nguyên mẫu vào ngay sau đó.

Những động từ hữu dụng, thể nguyên mẫu

Ăn
học
Hiểu
Nói
lặp lại
đi

Một số từ liên kết

nhưng
và
với
để
nên

Với một vài mảnh ghép của ngôn ngữ, bạn đã có thể tạo ra một số câu thô sơ. Kiểu như:

Je veux apprendre et je dois parler.
Je vais aller là-bas mais je veux bien parler avant.
Je peux comprendre un peu mais je dois beaucoup apprendre.

Je vous invite à vous amuser à en créer un maximum avec le peu de mots que vous connaissez déjà !

Ngày 4. Giới thiệu bản thân một cách trôi chảy

Phần lớn cuộc trò chuyện kéo dài 5 phút của bạn sẽ là giới thiệu bản thân, làm quen với người đối thoại. Một trong những mục tiêu của bạn là biết cách giới thiệu, giải thích bạn làm gì và có lẽ tại sao bạn học ngôn ngữ này.

Để sẵn sàng, chỉ cần chuẩn bị một kịch bản, giống như ở nhà hát. Học thuộc và nói trôi chảy đem lại một lợi ích rất to lớn trước mắt và về sau.

Trước tiên, bạn sẽ bắt đầu bằng điều quan trọng nhất. Bằng cách tự giới thiệu bạn có thể biết phải nói gì trong cuộc trò chuyện thông thường nhất với một người bản địa. Nếu bạn đến gặp một người lạ và bạn nói ngôn ngữ của họ, ngoại trừ tiếng anh, rất có thể người đó sẽ bất ngờ và muốn biết thêm về bạn và lý do tại sao bạn học ngôn ngữ này.

Một nơi rất tốt để luyện tập một ngôn ngữ là một buổi gặp đa ngôn ngữ hay một buổi hẹn ăn tối. Bạn có thể tìm thấy các sự kiện như vậy trên meetup.com hay couchsurfing.com. Trong những buổi gặp gỡ này, phần lớn thời gian là để tìm hiểu nhau. Nếu bạn biết cách giới thiệu bản thân bằng ngôn ngữ đó, bạn có thể đi.

Bằng cách liên thục thực hiện cùng một cuộc trò chuyện, bạn sẽ từ từ cải thiện và hoàn hảo. Một lỗi thường gặp ở người mới bắt đầu là không đủ lặp đi lặp lại, không thành tạo một phần trước khi bước qua phần khác. Bằng cách bắt đầu trực tiếp bằng sự giới thiệu, ngoại ngữ của bạn sẽ cải thiện dần dần sau mỗi lần tiếp xúc với người bản địa.

Bây giờ hãy xem cụ thể cách bạn học về giới thiệu bản thân.

Đầu tiên, bạn có thể dịch hoặc nhờ người khác giúp những câu sau đây, chú ý tùy chỉnh theo ý bạn

Tôi (tên) là …
Tôi là người… (quốc tịch)
Tôi sống ở (nước)
Tôi học (ngôn ngữ) được… (một tuần, một tháng… )
Tôi đã bắt đầu học khoảng (một tuần, một tháng, một năm…)
Bởi vì nó thú vị (câu trả lời đơn giản cho câu hỏi tại sao học ngôn ngữ này)
Tôi thích
Tôi nói …
Tôi dung… sách/ứng dụng
Tôi học với một giáo viên
Tôi là… (nghề nghiệp)

Không cần phải đi vào các chi tiết cá nhân như miêu tả các thành viên trong gia đình. Tôi biết rằng đó là một bài tập khá phổ biến trong các lớp học, nhưng trong thực tế, điều làm cho người khác thấy thú vị là việc bạn đến từ đâu, bạn làm gì và tại sao bạn học ngôn ngữ này. Nếu bạn có thể nói về 3 chủ đề này, bạn có thể “sống sót” trong 5 phút mà không gặp bất cứ bấn đề gì.

Ngày 5. Hiểu những câu hỏi

• 

Bây giờ, bạn đã có thể phát âm và có thể đọc ngôn ngữ đó, hiểu sự logic của nó, và làm một số câu cơ bản để tự giới thiệu.

Trong 5 phút trò chuyện, bạn sẽ phải hiểu người đối diện nói gì với bạn. Phần lớn thời gian, họ sẽ đặt câu hỏi cho bạn.

Không cần phải hoảng hốt, những câu hỏi mà người ta hỏi bạn sẽ gần như là luôn giống nhau. Bạn có thể chuẩn bị.

Bởi vì mục tiêu của chúng ta là giữ cuộc đối thoại trong 5 phút sau 7 ngày học một ngôn ngữ mới, chúng ta sẽ tránh “làm rối” bản thân bằng cách học học thuộc lòng những câu hỏi này. Điều chúng ta sẽ làm là học cách nhận ra chúng.

Từ khóa để nhận diện câu hỏi, là người ta có sử dụng từ để hỏi. Nếu bạn học chúng, lặp đi lặp lại chúng, bạn sẽ đoán được hơn một nửa câu hỏi. Đây là một số từ để hỏi mà bạn cần biết.

Thế nào
Từ bao lâu
Bao nhiêu
cái nào, cái gì
khi nào
tại sao
ở đâu
từ đâu?

Còn đây là danh sách những câu hỏi thường dùng

Tại sao bạn học tiếng… ?
Bạn học tiếng này bao lâu rồi?
(với 1 người nước ngoài) Bạn sống ở đây hả?
Bạn làm nghề gì?
Bạn đi học hay đi làm?
Bạn đến từ đâu?
Bạn quê ở đâu?
Bạn đã đi… rồi hả? (nước mà ngôn ngữ bạn đang học được sử dụng)
Bạn học… thế nào?
Bạn thấy tiếng này có khó không?
Bạn nghĩ gì về tiếng này?
Bạn nghĩ sao về đất nước này?

Thật ra thì những câu này:

Bạn bao nhiêu tuổi?
Bạn tên là gì?

Là thứ yếu so với các câu hỏi trước, ngược với những gì mà chúng ta nghĩ. Hãy nghĩ về điều này: chúng ta thường nói về tuổi của mình mà không có liên quan gì đến chủ đề của đoạn đối thoại, và, phần lớn thời gian, chúng ta giới thiệu tên ngay khi gặp ai đó lần đầu tiên.

Ngày 6. Bắt đầu lại cuộc trò chuyện và ghi nhớ từ vựng

Hoan hô! Bạn có nhận ra những gì bạn đã học? Trong khoảng vài ngày, bạn đã mỗ xẻ ngôn ngữ đó, học làm những câu đơn giản, nhận biết những câu hỏi thường gặp nhất và trả lời chúng.

Hôm nay chúng ta sẽ tập trung vào hai điều: làm thế nào để làm cho người đối diện nói và làm thế nào để nhớ tất cả những gì bạn đã hỏi.

Hãy để cho người đối diện được nói

Sẽ rất tiếc nếu bạn không đặt câu hỏi cho người bạn đang nói chuyện với. Để làm được điều đó, bạn chỉ đơn giản học danh sách những câu hỏi mà chúng ta đã học trong ngày 5 hoặc có thể sử dụng những câu ngắn sau:

Còn bạn?
Bạn nghĩ gì về… ?
Bạn cũng vậy hả?
Bạn có học ngôn ngữ nào không?

Bạn học tiếng gì?
Bạn đến từ đâu?
Bạn có thích… (nước/ tiếng)?

Trong trường hợp bạn không hiểu gì hết, hãy sử dụng những câu sau:

Xin lỗi?
Xin lặp lại.
Tôi không hiểu.
… là gì? / … có nghĩ là gì?
Làm thế nào để nói… ? … nói thế nào?

Làm thế nào để nhớ tất cả những câu mới này?

Đây là cách để nhớ tất cả những gì bạn đã học. Tôi có thể miêu tả cho bạn cách mà não bộ hoạt động để lưu giữ những thông tin trong thời gian dài nhưng tôi sẽ tóm tắt nó cho bạn trong 2 bước, mã hóa và lặp lại

1. Mã hóa

Đầu tiên, bạn phải mã hóa thông tin. Khi tiếp xúc với một ngôn ngữ mới, một từ mới sẽ không có ý nghĩa gì với bạn cả, âm thanh của nó, chính tả của nó chưa được liên kết với ý nghĩa của nó. Do đó phải tìm các bước trung gian, những ý tưởng liên kết để “kết nối” ý của từ và âm thanh của nó.

Để làm được điều này, chúng ta sẽ sử dụng những thủ thuật ghi nhớ. Chúng đơn giản là các ý liên tưởng để giữ thông tin lại dễ hơn. Bạn biết đấy, giống nhưng những câu nhỏ này được sử dụng để nhớ trật tự của các hành tinh (Mon Vieux, Tu M’as Jeté Sur Une Navette – mỗi chữ cái đầu tiên tương dương với một hành trinh trong hệ mặt trời, theo thứ tự) hay luật chính tả (Nourrir có 2 chữ ‘r’ vì chúng ta ăn rất nhiều. Mourir chỉ có 1 chữ ‘r’ vì chúng ta chỉ chết 1 lần.) Do vậy, các bạn sẽ phải tạo ra những thuật nhớ của riêng mình cho mỗi từ. Đây là một vài ý tưởng, lấy ngẫu nhiên một ngôn ngữ. Đây là tiếng Estonia (ngẫu nhiên)

Français	Estonien	Moyen mnémotechnique
bonjour	tere	Bonjour la terre  (le mot est simple, l’association aussi)
Je peux	ma ei	Je peux voir grâce à « ma œil »
un peu	natukene	Natou s’est un peu fait “ken”.
parler	rääkida	Parler est une méthode « rääkidale » pour apprendre

2. Sự lặp lại

 “Luyện mãi thành tài, miệt mài tất giỏi.” Học một ngôn ngữ không phải chỉ là hiểu các khái niệm. Học một ngôn ngữ giống như là nghệ thuật hay thể thao. Cần phải luyện đi luyện lại cho đến khi nó trở nên tự nhiên. Bạn khó có thể nhớ một từ mà chỉ nhìn một lần. Cần phải lặp lại nó nhiều lần, nhận diện nó nhiều lần. Ở cấp độ não bộ, bạn cần phải tạo ra những liên kết mạnh mẽ giữa các tế bào thần kinh của bạn.

Nếu bạn không lặp lại thông tin, nó sẽ “bị xóa” khỏi bộ nhớ của bạn vì nó bị não bộ xem là ít sử dụng. Nếu mỗi ngày bạn lặp đi lặp lại cùng một từ đủ lâu, một sự kết nối giữa khái niệm của từ đó và chính từ đó sẽ được hình thành và củng cố, đến mức bạn sẽ khó mà quên được nó một thời gian dài sau đó.

Tuy nhiên nếu chỉ đọc đi đọc lại một từ thì cũng không đủ, bạn phải cố gắng nhớ nó một cách chủ động. Để làm được điều đó, bạn phải đọc từ đó bằng tiếng (mẹ đẻ) và dịch nó sang ngôn ngữ (đang học).

Để giúp bạn học từ hiệu quả, tôi khuyên bạn sử dụng một kỹ thuật được gọi là “Kỹ thuật lặp lại ngắt quãng” (spaced repetition). Kỹ thuật này cho phép bạn xem lại những gì bạn đã học ngay tại thời điểm mà bạn đang quên nó. Kỹ thuật này được tích hợp trong các ứng dụng như Memrise, Anki, hay Mosalingua và trong một mức độ khác như Duolingo hay Babbel.

Theo tôi, sử dụng kỹ thuật lặp lại ngắt quãng là một việc cần thiết khi học một ngôn ngữ, đặc biệt là khi bạn phải nhớ một lượng lớn từ vựng trong một lượng ngắn thời gian, như trong thử thách của chúng ta (dám bắt đầu và kéo dài cuộc hội thoại trong 5 phút chỉ sau 7 ngày học).

Ngày 7. Ngày để kiểm tra

Hôm nay là ngày phán quyết (D-Day), là cái ngày mà bạn sẽ “trình diễn” tất cả những gì mà bạn đã học. Hôm nay chúng ta sẽ nói về hai điều quan trọng: một vài trang web để tìm ra những người để mà bạn nói chuyện và làm thế nào để “sống sót” trong cuộc đối thoại đầu tiên của mình.

Tìm thấy những người để nói chuyện với ở đâu hôm nay?

Để thực hiện thử thách này, bạn có 2 lựa chọn để xem xét:

Italki.com: một trang web kết nối hang triệu người học ngôn ngữ. Bạn sẽ tìm thấy một bạn cùng học, một giáo viên, một gia sư từ đầu bên kia của thế giới, bạn trao đổi thông tin Skype và bạn sử dụng máy tính để trò chuyện. Tôi khuyên bạn trả 5$ và nhờ một gia sư luyện tập đối thoại với bạn. Tôi thật sự khuyên bạn nên làm điều đó, nó cực kỳ hiệu quả.

Meetup.com và Couchsurfing.com: hai trang web này để (đại khái) gặp gỡ mọi người trong thành phố của của bạn. Chúng cho phép bạn tìm thấy một buổi gặp “hợp chủng quốc” hoặc một buổi học nhóm của những người đang thực hành hay nói ngôn ngữ mà bạn quan tâm. Trong kiểu gặp gỡ này, bạn đến và thực hành bao nhiêu lần cũng được với tất cả mọi người, người học cũng như người bản địa.

Làm thế nào để sống sót trong cuộc hội thoại đầu tiên?

Bạn cảm thấy chưa sẵn sàng? Bình thường thôi. Không ai sẵn sàng để nói một ngôn ngữ, dù là sau một tuần hay sau 3 năm học. Miễn là giới hạn không được vượt qua, bạn sẽ không bao giờ cảm thấy sẵn sàng. Nhưng mà, sự khác biệt giữ người học ngôn ngữ nhanh và những người khác là cái khác về thái độ. Những người tự học thành công là những người dám làm những gì mà mọi người chần chừ.

Hãy nhớ rằng sẽ không ai cười chê bạn. Khi mà bạn thể hiện rằng bạn có thể (ngay cả khi bạn quên rất nhiều), bạn sẽ tạo ấn tượng cho người đối diện và người đó chắc chắc sẽ không quên chúc mừng bạn.

Cứ từ từ. Trong cuộc trò chuyện đầu tiên, bạn sẽ chậm. Mọi thứ trong não bạn vẫn chưa được “mát máy”, cho nên hoàn toàn bình thường khi bạn cho nó một chút thời gian để “làm nóng.” Hãy biết rằng, bạn càng nói nhiều, bạn càng “dẻo miệng” và tăng tốc.

Chỉ so sánh với chính mình. Đây là một lời khuyên rất hữu ích trong tất cả các ngôn ngữ nếu bạn đang có ý định so sánh mình với người khác. Bạn sẽ không bao giờ là người tốt nhất vì ngôn ngữ mà bạn đang học không phải là tiếng mẹ đẻ. Nếu bạn tự cảm thấy tự ti bởi việc so sánh với người khác, hãy nhớ rằng đây không phải là vấn đề của tài năng, mà là vấn đề của phương pháp. Tôi không biết liệu có những người giỏi ngôn ngữ một cách tự nhiên hay không, trong mọi trường hợp cần có phương pháp tốt và người học chủ động.

Tôi đã cho bạn phương pháp cho tuần học đầu tiên của bạn và để bạn chủ động! Giờ thì, chúc may mắn!

Muốn đi xa hơn? Bạn có thể xem them hướng dẫn “5 kỹ thuật để học một ngôn ngữ trong 100 ngày” hoàn toàn miễn phí trên blog của tôi.

Nguồn: mondelangues